فقه اسلامي به عنوان ساز و كار علمي برای شناخت و تبيين احكام و نظام‏هاي عملي اسلام، همواره اهميتي شگرف داشته و پس از استقرار نظام اسلامی در ایران، رشد و بالندگي آن ضرورتي دوچندان پيدا كرده است. این ضرورت نیازمند اهتمام به تأمین دانش‏ها و مهارت‏هاي استنباط در برنامه آموزشی، هدایت و تربیت استعدادهای حوزه به سوی تخصص‌های کارآمد فقه و آفاق نوین اجتهاد است.
بدین منظور، دفتر تبليغات اسلامي خراسان در سال 1382، گروه آموزشی فقه و مباني اجتهاد را با هدف: «بالندگي، نواندیشی و افزایش ظرفیت علمی و آموزشی فقه و مبانی اجتهاد در حوزه علمیه مشهد جهت تولید علمی و پاسخ به نیازهای جامعه و نظام اسلامی»، تأسيس کرد.
اساتید و اعضای گروه
مشاوران عالی که راهنمای برنامه‌ها و فعالیت‌های گروه هستند، عبارتند از:
- آیت‌الله حاج شیخ جعفر سبحانی (دام ظله) «1»
- آیت‌الله حاج شیخ مهدی مروارید (دام عزه) «2»
- آیت‌الله حاج شیخ باقر ایروانی (دام عزه) «3»
- حجة‌الاسلام ‌و المسلمین علی‌اکبر الـهی ‌خراسانی (دام عزه) «4»
اعضای شورای گروه که در امر برنامه‌ریزی، گروه را یاری می‌رسانند عبارتند از:
- حجة‌الاسلام‌والمسلمین محمد مروارید «5»
- حجة‌الاسلام‌والمسلمین محمدحسن ربانی بیرجندی «6»
- حجة‌الاسلام‌والمسلمین دکتر محمدعلی کاظمی «7»
- دکتر محمود فخلعی «8»
- حجة‌الاسلام‌والمسلمین سید موسی صدر «9»
- حجة‌الاسلام‌والمسلمین دکتر محسن جهانگیري «10»
- دکتر حسام‌الدین قپانچی «11»
- حجة‌الاسلام‌والمسلمین مجتبی الهـی‌خراسانی «12»
کارنامه تلاش
- دوره عالی فقه مقارن
این دوره با هدف «پرورش دانشوران متعهد به فقه و مباني اجتهاد معاصر شيعه، با توان مقايسه و نقد ساير مذاهب فقهي و آشنا با نظام‏هاي حقوقي، اقتصادي و سياسي اسلام و نظرداشت ساير مكاتب» طراحی و تاکنون سه دوره برگزار شده است.
طول مدت دوره 5/2 سال و مجموع دروس اختصاصی و پیشنیاز آن 80 واحد می‌باشد. برخی از مواد درسی اختصاصی آن عبارت است از: کلیات فقه و مذاهب فقهی، کلیات علم حقوق، اصول فقه تخصصی (حلقات اصولی شهید صدر)، اصول فقه مقارن، قواعد فقه (مقارن)، فقه استدلالی مقارن، مبانی کلامی اجتهاد، اصول مقارن حدیث شناسی (تاریخ، درایه و رجال)، نظام سیاسی و اقتصادی اسلام، کلیات علم حقوق، کارگاه پژوهش.
- حلقـه علمی افـق:
اين حلقه با هدف تربیت محقق در زمینه فقه و علوم وابسته تأسیس شده، و از طلاب و دانش‌پژوهان مقطع خارج و اواخر سطح (که عمدتاً از دانش‏آموختگان مراکز تخصصی فقه در حوزه علمیه مشهد هستند) تشکیل شده است. هر یک از اعضای حلقه، باید سالانه حداقل دو تحقیق پیرامون فقه و مبانی اجتهاد انجام دهد و آن را به شکل مقاله ارائه دهد.
در نشست‌های هفتگی حلقه، مقالات اعضا - ‌که پیش‏تر تایپ و برای مطالعه به دستشان رسیده است - توسط نویسنده معرفی، و سپس توسط سایر اعضا نقد و بررسی می‌شود، و در پایان، مؤلف از مقاله خود دفاع می‏کند.
مقالات اعضا پس از ارزیابی، در فصلنامه علمی فرهنگیِ جُستار منتشر می‏گردد. گزارش اخبار و تازه‌های علمی در زمینه فقه و اجتهاد توسط اعضا نیز، از حاشیه‌های جذاب جلسات حلقه افق است.
اعضای حلقه در در ديدارها و نشست‌های تخصصی، با دیدگاه‌های نوین فقه و اجتهاد، آشنا می‌شوند و با دانشوران و فرهیختگان فقه، به گفتگو می‌پردازند. این حلقه، تاکنون حدود 100 نشست برگزار کرده، و بیش از 85 مقاله توسط اعضای آن، تألیف، ارائه و نقد شده است.
- پایگاه اطلاع‌رسانی اجتهاد:
این پایگاه، که جامع‌ترین سایت تخصصی فقه اسلامی است، در قالب 9 بانک تخصصی و بخش‌های ثابت، به اطلاع‌رسانی و گزارش وضعیت فقه و علوم وابسته در ایران، با تأکید بر حوزه‌های علمیه (به ویژه حوزه علمیه مشهد) طراحی و تأسیس شده است. از جمله خدمات و مزایای این پایگاه بزرگ اطلاع‌رسانی، ارائه فهرست تازه‌ترین مقالات، کتب، پایان‌نامه‌ها و همایش‌های فقهی، فهرست کامل نرم‌افزارها، نشریات، پایگاه‌های اینترنتی، مراکز، دانشوران (مدرسان و مؤلفان) و مراکز فقهی، فهرست و مشخصات دروس خارج فقه و اصول حوزه‌های علمیه ایران و همه دروس فقهی حوزه علمیه مشهد (اعم از خارج و سطح) است. به علاوه، سرویس خبری فقه اسلامی با نام اختصاری ‌ایفنا (Islamic Fiqh News Agency)، اخبار فقهی جهان اسلام را پوشش می‌دهد.
- برگزاری اجلاس مجمع فقه و مبانی اجتهاد (با حضور دانشوران فقهی برجسته در حوزه علمیه مشهد)
- دیدار و گفتگوی علمی با اساتید و صاحب‌نظران:
- آیت‌الله العظمی صافی گلپایگانی
- آیت‌الله العظمی سید موسی شبیری زنجانی / 2 جلسه
- آیت‌الله سید احمد موسوی مددی / 5 جلسه
- دیدار از بنیاد پژوهش‌های اسلامی و گفتگو با آیت‌الله واعظ‌زاده خراسانی

- نشست‌های تخصصی:
- ضرورت و اهمیت فقه مقارن (آیت‌الله شیخ جعفر سبحانی)
- تحول بایسته در آموزش‌های فقهی و اصولی حوزه (آیت‌الله شیخ باقر ایروانی)
- رویکرد اجتماعی در فقه (آیت‌الله شیخ محسن اراکی)
- آسیب‌شناسی اجتهاد در حقوق زن (حجة‌الاسلام‌والمسلمین مهدی مهریزی)
- چالش‌های فقه جزائی(6 نشست با 6 موضوع): محاربه و افساد فی‌الارض، انواع معاصر دیه، دیه زن و مرد، بغی و جرم سیاسی، اجتهاد قاضی، ارتداد، و اجرای علنی حدود (مرحوم آیت‌الله سید حسین مرعشی شوشتریره)
- فرصت‌های بایسته مطالعات اسلامی در خارج از کشور (پروفسور مهدی محقق)
- نقاط مهم در استنباط در مسائل مستحدثه (حجة‌الاسلام‌والمسلمین دکتر احمد واعظی)
- مطالعات فقهی حقوق زن در جهان اسلام (حجة‌‌الاسلام‌‌والمسلمین مهدی مهریزی)
- کاربرد موتورهای جستجوی اینترنتی در مطالعات اسلامی (حجة‌الاسلام روحبخش)
- تجربه رویکردهای جدید حوزه در مطالعات اسلامی (حجة‌‌الاسلام‌والمسلمین دکتر احمد واعظی)
- امکان تعامل میان هرمنوتیک و علم اصول (دکتر مسعودی و حجج اسلام: صدر، کاظمی و الهی)
- آشنایی با هرمنوتیک (حجة‌الاسلام‌والمسلمین دکتر احمد واعظی)
- تأثیر مبانی کلامی در اجتهاد (استاد بخارائی و حجج اسلام رضائی و رحمانی)
- نشر اندیشه شیعی، نجف، قم، لندن (آیت‌الله شیخ محسن اراکی)
- بایسته‌ها و کاستی‌های دروس خارج در حوزه (حجة‌الاسلام‌ والمسلمین علی رضائی تهرانی)
- نقش مطالعات تاریخی در استنباط فقهی / 2 جلسه (حجة‌الاسلام‌والمسلمین مجتبی الهی)
- نقد مضمون در حدیث‌پژوهی فقهی (حجة‌الاسلام‌والمسلمین دکتر عبدالهادی مسعودی)
- توقیت شرعی و چالش‌های فقهی، نجومی و اجتماعی (حجة‌الاسلام‌‌والمسلمین دکتر علیرضا موحدی‌نژاد)
- مبانی نظام اقتصادی اسلام (حجة‌الاسلام‌و‌المسلمین دکتر محمدحسین بحرینی)
- منابع الکترونیک در پژوهش‌های فقهی / 5 جلسه (حجة‌الاسلام سید مهدی روح‌بخش)
- ظرفیت‌های علم فقه در انسجام اسلامی (آیت‌الله واعظ‌زاده)
- بررسی شخصیت علمی و سبک تعلیمی آیت‌الله‌العظمی تبریزی‌ قدس‌سره (حجج‌ اسلام تبادکانی، طباطبایی، رضایی تهرانی، درایتی و نهاوندی)
- بزرگداشت مقام علمی مرحوم آیت‌الله فلسفی ‌قدس‌سره (حجج اسلام: ایازی، گرایلی، محمد مروارید و ربانی)
- کارگاه استهلال (آموزش رصد و رؤیت هلال، با همکاری خانه نجوم فرهنگ‌سرای غدیر)
- جشن تلبس چند تن از اعضای حلقه علمی افق (به دست مبارک حضرت آیت‌الله مرتضوی، سخنرانی آیت‌الله علم‌الهدی و با حضور علمای برجسته حوزه علمیه مشهد)
- تدوین ویژه‌نامه فقهی فصلنامه جستار، به مناسبت سالگرد رحلت آیت‌الله فلسفی(ره)
- گاهنامه اطلاع‌رسانی آفاق اجتهاد: این نشریه که مجموعاً پنج شماره از آن انتشار یافت و سپس جای خود را به سایت اطلاع‌رسانی اجتهاد داد، به گزارش تازه‌ترین آثار، همایش‌ها و دروس حوزه علمیه مشهد در عرصه فقه و علوم وابسته ‌پرداخته است.
- دوره عمومی مباني فقه اسلامي (دو دوره)
- تدوین و انتشار بیش از 20 جزوه اطلاع‌رسانی و راهنمای پژوهش
- ارائه خدمات مشاوره آموزشی و پژوهشی به طلاب، در زمینه فقه و علوم وابسته

پي‌نوشت‌ها
1. محقق برجسته فقه، کلام و مذاهب، استاد مبرز خارج فقه و اصول در حوزه علمیه قم، ریاست مؤسسه تخصصی کلامی امام صادق(ع).
2. استاد مبرز خارج فقه، اصول و رجال در حوزه علمیه مشهد.
3. محقق و مؤلف برجسته فقه و علوم وابسته، استاد مبرز خارج فقه و اصول در حوزه علمیه نجف.
4. محقق برجسته و مدیر گروه فقه بنیاد پژوهش‌های اسلامی و ریاست آن بنیاد، عضو شورای برنامه‌ریزی حوزه علمیه خراسان.
5. استاد مبرز فقه، تفسیر، اصول و قواعد فقه در حوزه علمیه مشهد.
6. محقق ممتاز فقه و حدیث، استاد فقه، اصول، تفسیر و حدیث در حوزه علمیه مشهد، عضو هیأت علمی گروه فقه و مبانی اجتهاد.
7. مدرس فقه و اصول در حوزه علمیه مشهد، عضو هیأت علمی گروه فقه دانشگاه آزاد اسلامی مشهد.
8. پژوهشگر فقه مقارن، عضو هیأت علمی گروه فقه دانشکده الهیات و معارف اسلامی دانشگاه فردوسی مشهد.
9. مدرس فقه و اصول در حوزه علمیه مشهد، مدیر گروه مطالعات و پژوهش‌های قرآنی دفتر تبلیغات اسلامی خراسان رضوی.
10. مدیر گروه مطالعات و پژوهشهای فقه دفتر تبلیغات اسلامی خراسان رضوی، عضو هیأت علمی و مدیر گروه فقه دانشگاه علوم اسلامی رضوی.
11. حقوقدان و عضو هیأت علمی دانشکده حقوق دانشگاه فردوسی مشهد.
12. پژوهش‌گر و مدرس فقه و اصول در حوزه علمیه مشهد، مدیر و عضو هیأت علمی گروه آموزشی فقه و مبانی اجتهاد.